در روزهای اخیر گزارشهای متعددی درباره کاهش ذخایر تسلیحاتی آمریکا منتشر شده است. دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در نشست «دفاع و نوآوری پنسیلوانیا» که با حضور مدیران ارشد بزرگترین شرکتهای صنایع دفاعی آمریکا برگزار شد، از تولیدکنندگان تسلیحات خواست سرعت تولید را افزایش دهند. او گفت آمریکا همچنان بهترین تسلیحات جهان را تولید میکند، اما اکنون نیازمند افزایش سرعت تولید است.
سرویس جهانی بیبیسی در گزارشی به وضعیت ذخایر تسلیحاتی آمریکا پرداخته و مینویسد: همه کارشناسان کاهش ذخایر را صرفا نقطه ضعف نمیدانند. جیکوب اولیدورت، مقام پیشین سیا و وزارت دفاع آمریکا، میگوید استفاده عملی از این تسلیحات نیز پیام بازدارنده مهمی برای رقبا ارسال میکند.
به گفته او، موفقیت آمریکا در تضعیف توان نظامی حکومت ایران با حملات دقیق و سریع، پیامی روشن برای سایر رقبا از جمله چین است و نشان میدهد واشنگتن نه تنها این سلاحها را در اختیار دارد، بلکه آمادگی استفاده از آنها را نیز دارد. در این گزارش به احتمال حمله چین به تایوان به عنوان عاملی اشاره شده است که توجهها را به لزوم حفظ ذخیره تسلیحاتی آمریکا جلب کرده است. تسلیحاتی که بخشی از آنها در جنگ ایران مصرف شدهاند و بازه زمانی یک تا پنج ساله برای جایگزینی آنها لازم است.
به نوشته سرویس جهانی بیبیسی، بر اساس اعلام دولت آمریکا، تاکنون ۳۷.۵ میلیارد دلار هزینه داشته و بخش عمده این مبلغ صرف مهمات و تسلیحات شده است. تا زمان برقراری آتشبس در ۸ آوریل، نیروهای آمریکایی بیش از ۱۳ هزار نقطه را در ایران هدف قرار دادند و سامانههای دفاعی آمریکا نیز بیش از ۱۷۰۰ پهپاد و موشک بالستیک ایران را رهگیری کردند.
اکنون آمریکا حملات را متوقف کرده تا مذاکرات ادامه پیدا کند. روزنامه نیویورک تایمز گزارش داده بود که ترامپ به توصیه مشاورانش از تشدید جنگ صرفنظر کرده است، زیرا ادامه درگیری میتوانست ذخایر تسلیحاتی آمریکا را کاهش دهد. ترامپ این ادعا را رد کرده و گفته است آمریکا «بسیار بیشتر از نیاز مهمات در اختیار دارد».
با این حال، بحث کاهش ذخایر تسلیحاتی مدتهاست در دولت آمریکا مطرح است. پیت هگست، وزیر جنگ، هفته گذشته در کمیته تخصیص بودجه سنای آمریکا اعلام کرد پنتاگون برای جبران کمبودهای حیاتی از جمله تجهیزات و مهمات، به ۸۷ میلیارد دلار بودجه اضافی نیاز دارد.
اگرچه آمار دقیق میزان مصرف و ذخایر مهمات محرمانه است، دادههای مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی (CSIS) نشان میدهد بسیاری از مهمات کلیدی آمریکا کاهش پیدا کرده است. مارک کانسیان، مشاور ارشد این مرکز، میگوید تولید هر موشک، بسته به نوع آن، بین یک تا پنج سال زمان میبرد و امکان افزایش بسیار سریع ظرفیت تولید وجود ندارد.
موشکهای تاماهاوک و سامانههای دفاع هوایی
یکی از مهمترین تسلیحات مورد استفاده در جنگ، موشک کروز تاماهاوک (TLAM) بود که از ناوها و زیردریاییها شلیک میشود و توانایی اصابت به اهداف در فاصله بیش از ۱۶۰۰ کیلومتر را دارد. این موشک برای حمله دقیق به مراکز فرماندهی، پناهگاهها و تاسیسات مستحکم نظامی استفاده میشود، بدون آنکه جان خلبانان به خطر بیفتد.
برآورد مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی نشان میدهد بیش از ۱۰۰۰ فروند تاماهاوک در جنگ با ایران شلیک شده است و بازگشت ذخایر این موشک به سطح پیش از جنگ احتمالا تا سال ۲۰۳۱ طول خواهد کشید. قیمت جدیدترین مدلهای این موشک حدود ۲.۶ میلیون دلار است.
در بخش دفاع هوایی، بیشترین فشار بر سامانه پاتریوت وارد شد. این سامانه برای رهگیری هواپیما، موشکهای بالستیک و موشکهای کروز به کار میرود. برآوردها نشان میدهد از حدود ۲۳۳۰ موشک پاتریوت موجود پیش از جنگ، حدود ۱۴۳۰ فروند در این درگیری مصرف شده است. قیمت هر موشک رهگیر پاتریوت حدود ۴ میلیون دلار است.
کانسیان تاکید میکند تولید موشکهای جدید سه تا پنج سال زمان خواهد برد و موشکهایی که اکنون تحویل داده میشوند، در واقع بودجهشان در سال ۲۰۲۳ تصویب شده است.
سامانه پیشرفتهتر تاد (THAAD) نیز در جنگ کاربرد گستردهای داشت. این سامانه برد و ارتفاع رهگیری بیشتری نسبت به پاتریوت دارد. طبق برآورد مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی، از مجموع حدود ۳۶۰ موشک موجود پیش از جنگ، بین ۱۹۰ تا ۲۹۰ فروند شلیک شده است.
از آنجا که فقط ۹ سامانه تاد در جهان عملیاتیاند و ۷ سامانه متعلق به آمریکا است، ادامه مصرف این میزان مهمات میتواند توان دفاعی آمریکا در برابر تهدیدهای موشکی روسیه، چین یا کره شمالی را تحت تاثیر قرار دهد.
نگرانی از احتمال بروز بحران تایوان
جنگ ایران در شرایطی رخ داده است که آمریکا خود را برای دورهای آماده میکند که در محافل نظامی به «پنجره دیویدسون» مشهور است، دورهای که احتمال میرود چین به تایوان حمله کند.
این مفهوم از هشدار دریاسالار فیلیپ دیویدسون در سال ۲۰۲۱ نشات میگیرد که گفته بود احتمال حمله چین ظرف شش سال آینده وجود دارد. ویلیام برنز، رئیس وقت سازمان سیا، نیز در سال ۲۰۲۳ اعلام کرده بود چین احتمالا تا سال ۲۰۲۷ آمادگی حمله خواهد داشت.
چین بارها بر اتحاد مجدد با تایوان تاکید کرده و استفاده از زور را رد نکرده است. هرچند موضع آمریکا درباره ورود مستقیم به جنگ همچنان مبهم است، واشنگتن همچنان تسلیحات دفاعی در اختیار تایوان میدهد.
کانسیان معتقد است کاهش ذخایر مهمات «پنجره آسیبپذیری» ایجاد کرده که ممکن است در صورت وقوع درگیری در اقیانوس آرام، آمریکا با کمبود مهمات پیشرفته مواجه شود. او هشدار میدهد چین طی سالهای اخیر سرمایهگذاری گستردهای روی موشکهای هایپرسونیک، موشکهای پیشرفته و تاکتیکهای حمله انبوه پهپادی انجام داده که بسیار پیشرفتهتر از تسلیحات مورد استفاده ایران است.
تاثیر جنگ بر حمایت تسلیحاتی از اوکراین
بحث تعادل میان حفظ ذخایر داخلی و ارسال سلاح به متحدان پیشتر نیز در موضوع اوکراین مطرح شده بود. ترامپ در اکتبر ۲۰۲۵ از ارسال موشکهای تاماهاوک به اوکراین خودداری کرد تا ذخایر آمریکا کاهش پیدا نکند.
اوکراین همچنان به سامانههای پاتریوت و دیگر سامانههای پدافند هوایی نیاز دارد. ولودیمیر زلنسکی گفته بود آمریکا ماهانه فقط ۶۰ تا ۶۵ موشک تولید میکند، یعنی حدود ۷۰۰ تا ۸۰۰ موشک در سال، در حالی که تنها در نخستین روز جنگ ایران حدود ۸۰۳ موشک مصرف شد.
ترامپ اخیرا پیشنهاد داده است اوکراین اجازه داشته باشد سامانههای پاتریوت را در خاک خود تولید کند، مشابه توافقهایی که پیشتر با آلمان و ژاپن صورت گرفته است.
ایلین مککاسکر، مقام پیشین وزارت دفاع آمریکا، معتقد است تجربه جنگ اوکراین و ایران میتواند به توسعه سامانههای دفاعی ارزانتر و قابل تولید انبوه منجر شود تا دیگر از موشکهای چند میلیون دلاری برای مقابله با پهپادهای ارزان استفاده نشود.
ارزیابی وضعیت ذخایر مهمات
کاخ سفید تاکید میکند که ارتش آمریکا همچنان برای تحقق اهداف راهبردی ترامپ مهمات کافی در اختیار دارد و عملیات در ایران نشان داد حمله به آمریکا هزینه سنگینی خواهد داشت. با این حال، دولت همچنان از شرکتهای دفاعی خواسته تولید تسلیحات را افزایش دهند.
در مقابل، بسیاری از تحلیلگران معتقدند وضعیت ایران از نظر ذخایر و توان تولید تسلیحات بهمراتب دشوارتر است. جیسون برادسکی، مدیر سیاستگذاری سازمان «اتحاد علیه ایران هستهای»، میگوید حملات آمریکا و اسرائیل بخش بزرگی از زیرساخت صنایع دفاعی ایران را از بین برده و توان تولید انبوه موشک، پهپاد و سایر تسلیحات بهشدت آسیب دیده است. به گفته او، ذخایر باقیمانده ایران بیشتر به حفظ توان تهدید تنگه هرمز اختصاص داده شده، اما این توانایی نیز رو به کاهش است.
برادسکی در ادامه میافزاید مقامهای آمریکایی معتقدند هرچند کاهش ذخایر تسلیحاتی موضوع مهمی است و نباید نادیده گرفته شود، در شرایط فعلی مهار ایران اولویت فوری واشنگتن محسوب میشود و تهدید احتمالی چین در منطقه هند و اقیانوس آرام در مرتبه بعدی قرار دارد. به همین دلیل، هر موشکی که به اهداف ایرانی شلیک میشود، به اوکراین ارسال میشود یا برای سناریوی احتمالی تایوان کنار گذاشته میشود، از ذخایری برداشت میشود که طی ماههای اخیر مدام کاهش یافتهاند و تولید آنها سالها زمان خواهد برد.
